Het LSR

Sterk in medezeggenschap

Welkom op de Jubileumpagina van het LSR! Lees hieronder meer over de ontwikkelingen van het LSR in de afgelopen 30 jaar.

Hoe het allemaal begon…

In 1994 werd het LSR opgericht om bewoners- en deelnemersraden in woonvormen voor mensen met een lichamelijke beperking te ondersteunen. Het initiatief daarvoor kwam van tien bewoners van de vier grote woonvormen voor mensen met een lichamelijke beperking.

Dat waren destijds Het Dorp (nu Siza), Nieuw Unicum, Rijnlands Zeehospitium (nu Raamwerk) en Amstelrade (nu onderdeel van Ons Tweede Thuis).

Tien bewoners in actie

Tien bewoners vanuit deze zorginstellingen hadden behoefte aan inspraak en een steunpunt om dat te ondersteunen. Zij wilden ook krachten bundelen om op te komen voor de belangen van mensen met een lichamelijke beperking. Er ontstond steeds meer roep voor wettelijk geregelde medezeggenschap in zorginstellingen. Dit resulteerde in 1996 in de Wet medezeggenschap cliënten zorginstellingen, de Wmcz. Het LSR werd een ledenorganisatie, in eerste instantie met leden uit de lichamelijk gehandicaptenzorg en revalidatie.

Interview Jasper Boele over 30 jaar LSR

Over ondersteuning van cliëntenraden en kwaliteitstoetsing

De CG-raad, nu Ieder(in), was betrokken bij de start van het LSR. In 1995 vroeg de CG-raad het LSR om ook kwaliteitstoetsingen te gaan uitvoeren in de lichamelijk gehandicaptenzorg, omdat dit in die sector nog niet gebeurde. Zo startte voor het LSR het kwaliteitsonderzoek vanuit cliëntperspectief. Eerst alleen in woonvormen voor mensen met een lichamelijke beperking. Jaren later kwam daar ook dagbesteding bij. Vanaf 2000 volgde de verstandelijk gehandicaptenzorg en later ook andere sectoren van de zorg.

Ondersteuners voor cliëntenraden

Een steunpunt voor cliëntenraden was de basis. In 1996 begon het LSR ook cliëntenraden op locatie te ondersteunen. Het doel daarvan was uiteraard om het proces van de medezeggenschap binnen zorgaanbieders zo goed mogelijk en op onafhankelijke wijze van de zorgorganisaties te faciliteren. Altijd in het belang van cliënten. Deze functie en rol van de ondersteuner heeft sindsdien een ontwikkeling doorgemaakt. Destijds was onze overtuiging nog dat ondersteuners ‘dom, lui en dakloos’ moesten zijn: zelf geen kennis inbrengen, geen actie uitvoeren namens de cliëntenraad en niet verbonden zijn aan de zorgorganisatie. Dat laatste is nog steeds het geval, maar vandaag de dag mag de ondersteuner een pro-actievere houding aannemen om de medezeggenschap goed te laten verlopen en een goede samenwerking, verbinding en dialoog tussen cliëntenraad en organisatie te stimuleren.

Samenspraak: Het LSR is jarig

De vertrouwenspersoon van start

In de psychiatrie werd vanuit de LPR met bewonersconsulenten gewerkt: functionarissen die op locatie de cliëntenraad ondersteunden én individuele cliënten konden ondersteunen met het oppakken van onvrede en klachten.

Een bewonersconsulent in de gehandicaptenzorg

Ook cliënten in de gehandicaptenzorg kunnen natuurlijk een keer ontevreden zijn over de zorg en ondersteuning die zij ontvangen of over de gang van zaken in hun woon- of dagbestedingslocatie. Mensen zijn immers 24/7 afhankelijk van zorg en ondersteuning op hun woon en werkplek. Maar waar kunnen zij op laagdrempelige wijze terecht met hun onvrede? Die zorg wilde het LSR oppakken en daarom besloot het LSR de bewonersconsulent uit te gaan proberen in de gehandicaptenzorg.

Een project met waardevolle lessen

Het inzetten van de bewonersconsulent lukte in de vorm van een project, dat werd gehonoreerd en gefinancierd door Stichting Patiëntenfonds. Dat was het fonds dat destijds de subsidiepot van het ministerie van VWS beheerde. In 1999 kon het project van start gaan. Het werd uitgevoerd bij Amstelrade en leidde tot het inzicht dat een functionaris voor het op laagdrempelige en onafhankelijke wijze opvangen van onvrede en klachten voorzag in een behoefte van zowel cliënten als zorgorganisatie. Een andere conclusie was dat het beter was om deze functie gescheiden te houden van die van ondersteuner van de cliëntenraad. Dit met name omdat de één gefocust is op individuele kwesties, terwijl de ander gericht is op de collectieve belangen van cliënten op een locatie.

De cliëntvertrouwenspersoon een feit

Aanbod vanuit de visie en missie van het LSR viel samen met de behoefte en vraag vanuit het veld. Zo kwam het aanbod van de cliëntvertrouwenspersoon als onafhankelijk functionaris tot stand. In 2003 start startte de eerste cliëntvertrouwenspersoon vanuit het LSR bij Trajectum Oost. Ruim 20 jaar later zijn er nog steeds cliëntvertrouwenspersonen vanuit het LSR actief binnen Trajectum. In de tussentijd is er echter veel gebeurd. Het LSR heeft op steeds meer plekken in heel Nederland het verschil kunnen maken met het inzetten van functionarissen voor de laagdrempelige opvang van onvrede en klachten. De visie op het oplossen van onvrede met behulp van de dialoog sloot en sluit nog steeds goed aan op de praktijk.

2600 kwesties opgepakt in 2023

Met verandering van de Wmo en de Wkcz en kwaliteitswet zorginstellingen in de Wkkgz, volgen behalve cliëntvertrouwenspersonen voor zorgorganisaties ook vertrouwenspersonen voor het sociaal domein en klachtenfunctionarissen. Met de komst van de Wzd is het LSR sinds 2020 ook één van de vier aanbieders van de cliëntenvertrouwenspersoon Wzd. In 2023 hebben vertrouwenspersonen en klachtenfunctionarissen bijna 1800 kwesties opgepakt bij 69 zorgorganisaties door heel Nederland. Daarnaast hebben de cliëntvertrouwenspersonen Wzd van het LSR 815 kwesties opgepakt bij zorgorganisaties in enkele regio’s van Nederland.

Groeien en bloeien

Groeien is nooit een doel op zich geweest. Toch is het LSR in de afgelopen 30 jaar enorm gegroeid. Het mooie daarvan is dat het LSR op steeds professionelere wijze en met meer slagkracht kan werken aan zijn missie.

Alle sectoren van de zorg

Het LSR werd zo langzamerhand steeds meer actief in andere sectoren van zorg. Niet zomaar, maar omdat daar het verschil gemaakt kon worden. De werkwijze van verbinden vond overal goede aansluiting. Bovendien kon vaak eerder opgedane kennis en ervaringen vertaald worden van de ene naar de andere sector. Zo hielpen bijvoorbeeld de ervaringen met kortdurende zorg in de revalidatie om ook de ziekenhuiszorg goed te bedienen met de diensten van het LSR.

Ontwikkeling van de organisatie

De groei van het LSR had ook invloed op de organisatie en heeft dat nog steeds. Marjan ter Avest was directeur van het LSR vanaf het eerste uur in 1994. Vanaf 2001 kwam Jasper Boele erbij om het directieteam te versterken. Hij was jaren daarvoor al bij het LSR begonnen, toen nog als ondersteuner van een cliëntenraad. In 2006 zwaaide Marjan af met een mooi symposium, waarna Jasper de directie in het geheel overnam. Dit jaar, na 26 jaar verbonden aan het LSR, zwaait ook Jasper af. Een nieuwe directeur-bestuurder mag deze mooie baan overnemen.

Van vrijwillig bestuur naar raad van toezicht

In 2008 veranderde de structuur van het LSR naar een stichting met een directeur-bestuurder en een raad van toezicht. Daarvoor was het een stichting met een bestuur vanuit de achterban en een aangestelde directeur. Door de groei van het LSR was deze professionaliseringsslag nodig. Een directeur-bestuurder met beslissingsbevoegdheid dicht bij de werkvloer paste beter dan een bestuur van vrijwilligers op afstand. Daarvoor werd de verantwoordelijkheid te groot.

Een scherpe visie met nieuwe inzichten

De missie, visie en leidende principes van het LSR blijven onveranderd overeind. Het cliëntperspectief is altijd en overal leidend. De afgelopen jaren heeft het LSR wel veel meer oog gekregen voor de positie van familieleden, begeleiders en managers. Immers cliënten en patiënten hebben in hun leven ook voor zorg en ondersteuning met hen te maken. Het is aan het LSR om hen hierin te ondersteunen én oog te hebben voor andere perspectieven zoals financiële, organisatorische en persoonlijke belangen. Dit is niet altijd gemakkelijk. Maar hier loopt het LSR niet voor weg, omdat cliënten en patiënten hiermee geholpen kunnen zijn.

In dialoog komen tot oplossingen

Familieleden en familieraden kunnen een beroep doen op de dienstverlening (advisering, ondersteuning en training medezeggenschap, klachtopvang). Richting begeleiders, managers en bestuurders pakt het LSR een rol van adviseren, signaleren en aanbevelingen geven. Het LSR kiest er altijd voor om in dialoog, en niet via de juridische of confronterende weg, tot pragmatische oplossingen te komen met samenwerkingspartners als familie, zorgaanbieders, cliëntenorganisaties, VWS, koepelorganisaties. Wetgeving is een belangrijke stok achter de deur gebleken voor zeggenschap en medezeggenschap. Het LSR handelt in de geest en bedoeling van de wet (Wmcz 2018, Wkkgz, Wzd).

Bevlogen medewerkers

Onlangs wees een onderzoek onder medewerkers van het LSR uit dat zij de visie en missie echt doorleven. Dat geldt zowel voor het contact met cliënten(raden), het contact met collega’s en in hoe directeur en managers leidinggeven. Medewerkers voelen zich duidelijk verbonden met waar het LSR voor staat. Zij dragen de visie en missie uit en handelen hiernaar, intern en naar buiten toe. Dit merken de cliëntenraden, cliënten en patiënten en samenwerkingspartners waar het LSR bij betrokken is. Dit maakt het LSR als cliëntenorganisatie krachtig.

Op eigen benen staan

Het LSR had niet altijd de wind mee. Zoals voor veel cliëntenorganisaties hing in de jaren ’00 en ’10, steeds in de lucht dat subsidies zouden stoppen. Dit heeft uiteindelijk meerdere partijen hard geraakt. Voor het LSR vormde het stoppen van subsidies voor werk op het gebied van medezeggenschap en kwaliteitstoetsing een bedreiging. LSR-activiteiten stonden inmiddels als verplichting in de wet, denk aan het faciliteren van de cliëntenraad. Hierdoor vond de minister van VWS destijds dat zorgorganisaties zelf de financiële verantwoordelijkheid moesten dragen voor de diensten die het LSR bood.

Een plan voor zelfstandigheid

Het LSR maakte een bewuste keuze voor een nieuwe strategie. Een strategie om de werkzaamheden zonder subsidies te kunnen vervolgen, in plaats van af te wachten of het doek zou vallen. Niet meer afhankelijk zijn van de overheid of andere subsidiegevers om te overleven. In 5 jaar tijd is toen de subsidie afgebouwd. Toen de subsidie uiteindelijk wegviel was het LSR in staat om de eigen broek op te houden en de missie te vervolgen. Daar is het LSR trots op!

Waar staat ‘LSR’ eigenlijk voor?

Dat is de vraag die elke LSR-medewerker met regelmaat beantwoordt. Ondanks vele veranderingen en groei, bleef de naam LSR namelijk hetzelfde. Oorspronkelijk als afkorting: Landelijk Steunpunt Raden. Vervolgens – omdat het bekend en vertrouwd was –  als naam: LSR – Landelijk steunpunt cliëntenraden. Vanwege uitbreiding van activiteiten is de huidige naam: LSR – Landelijk steunpunt (mede)zeggenschap.

Logo

Ook het logo veranderde mee. Waar eerst de locaties in de gehandicaptenzorg nog verbeeld waren, werd later de oranje cirkel als herkenbaar element voortgezet. In 2023 is de cirkel veranderd in een gespreksballon. Dit sluit nog beter aan bij alles wat het LSR doet. Al het werk is gericht op de stem van de cliënt en het inzetten van de dialoog om deze te laten horen en door te laten klinken in beleid.

Een blik op de toekomst

Er spelen veel ontwikkelingen in de zorg. Denk aan:

  • financiële en personeelstekorten en kwaliteit van de zorg;
  • snelle ontwikkelingen in de technologie/digitalisering en eigen regie;
  • toegankelijkheid van de zorg;
  • rol van familie en mantelzorgers;
  • de focus op de regio;
  • duurzaamheid;
  • preventie en gezondheid.

Deze ontwikkelingen zijn ook geschetst in het meerjarenbeleidsplan 2023-2025 van het LSR. Het zijn uitdagingen waar het LSR ook komende jaren rekening mee houdt en op inspeelt.

Veranderingen in kijken naar zorg

Meer overstijgend zijn er andere veranderingen zichtbaar. Zoals een verschuiving in de blik op patiënten en mensen met een beperking, meer waardegedreven. Daarbij wordt niet gekeken naar mensen als burgers met rechten en plichten, maar als medemens met wensen en ervaringen. Ook is er een verschuiving gaande in de focus van aandoening naar gezondheid, van concurrentie naar samenwerking, met meer nadruk op eigen regie en tegelijk oog voor betekenisvolle, gelijkwaardige relaties. Ook is er aandacht voor leefstijl en leefomgeving en vindt er een verschuiving plaats van een roep om harde cijfers naar meer oog voor kwalitatieve impact.

Doorontwikkeling van de LSR-activiteiten

Het LSR zal zijn dienstverlening verder uitbouwen, onder andere met nieuwe instrumenten voor kwaliteitstoetsing. Als koepel zet het LSR nog meer in op het binden van leden met de inzet van de aanwezige kennis plus de kennis van externe netwerkpartners. Als cliëntenorganisatie behartigt het LSR de belangen van cliënten en patiënten door een betere verankering van de medezeggenschap en klachtopvang in wetgeving via de evaluaties van de Wmcz 2018 en de Wzd.

Delen op social media

Mis geen update
Schrijf je in voor de nieuwsbrief